Τρίτη, 26 Αυγούστου 2014

Φανουρόπιτα


Φωτογραφία: Βαγγέλης Πατεράκης
Food styling: Αντωνία Κατή

Φανουρόπιτα

Η φανουρόπιτα είναι παραδοσιακή γλυκιά νηστίσιμη πίτα της ελληνικής κουζίνας και προσφέρεται ανήμερα στην ημέρα μνήμης του Αγίου Φανουρίου, στις 27 Αυγούστου[1], οπότε και η πίτα δίνεται στους πιστούς σαν ευλογία. Δεν περιέχει βούτυρο, είναι λοιπόν ένα κέικ λαδιού και οι πιστοί ζητούν με την προσφορά της πίτας τη «φανέρωση» αντικειμένων ή ανθρώπων ή γενικά να βρουν κάτι που ψάχνουν[2][3]. Η πίτα σύμφωνα με την παράδοση είναι για την την συγχώρεση της μητέρας ή και της αδελφής του Αγίου.[4]
Παρασκευή

Τα υλικά πρέπει κατά την παράδοση να είναι μονός αριθμός, κατά περιοχή εφτά, εννιά ή έντεκα υλικά. Γίνεται από φαρίνα, ζάχαρη, λάδι, σταφίδες, καρύδια χοντροκομμένα, χυμό πορτοκαλιού, κονιάκ, ξύσμα πορτοκαλιού, κανέλα και γαρίφαλο.
Ονομασία

Η ονομασία προέρχεται από τον Άγιο Φανούριο. Το έθιμο της πίτας γίνεται παραδοσιακά από ορισμένους Χριστιανούς ώστε να φανερώσει ο Ά­γιος σε κάποιον κάποια δουλειά ή ένα αντικείμενο που χάθηκε ή κάποια χαμένη υπόθεση[5][3]. Επίσης, γίνεται προκειμένου να έχει κάποιος υγεία (σύμφωνα με τη δοξασία).
Παραπομπές


Φανουρόπιτα: Συνταγές και το έθιμο



Η πίτα του Αγίου Φανουρίου είναι μια νηστίσιμη πίτα που φτιάχνεται στην μνήμη του Αγίου (27/08) και προσφέρεται στους πιστούς ως ευλογία.

Σίγουρα είναι ένα έθιμο που ξεκίνησε από μια ευλαβική χειρονομία των πιστών (κυρίως από το γυναικείο φύλλο και το όνομα του έχει συνδεθεί με την εύρεση απολεσθέντων αντικειμένων αλλά και προσώπων) και δεν νομίζουμε ότι υποκρύπτει κάτι το αντικανονικό ή το άσχημο. Άλλωστε αν επρόκειτο για κάτι το οποίο αλλοίωνε την λατρευτική τάξη και ήταν αντίθετο με την εκκλησιαστική μας παράδοση, η εκκλησία είχε τον χρόνο και τον τρόπο να το διορθώσει και να το αποτρέψει.

"Ο νεοφανής Άγιος Φανούριος είναι, στη λαϊκή μας παράδοση, μέγας ευρετής απωλεσθέντων αντικειμένων. Αυτή ακριβώς η ιδιότητα δημιoύργησε το ιδιότυπο λατρευτικό υπόβαθρο της προσφοράς κατά την ημέρα της εορτής του (27 Αυγούστου) εθιμικών άρτων και γλυκισμάτων, τα οποία, αφού ευλογηθούν από τον ιερέα, μοιράζονται στους παρευρισκομένους.

Η σύνδεση του Αγίου με τα χαμένα αντικείμενα είναι παρετυμολογική: Ο Φανούριος φανερώνει! Η λατρεία του Αγίου Φανουρίου φαίνεται ότι ξεκινά από τη Ρόδο, όπου κατά την παράδοση βρέθηκε η εικόνα του, όταν έσκαβαν σε ερείπια παλαιού ναού έξω από τα τείχη της πόλης. Η αμφίεσή του παρέπεμπε σε στρατιωτικό Άγιο. Σε ειδικά εικονίδια πάνω στην ίδια εικόνα υπήρχαν σκηνές από το μαρτύριο του Αγίου. Ο Μητροπολίτης Ρόδου Νείλος (1355-1369) διάβασε την επιγραφή "Άγιος Φανούριος". Από τη Ρόδο η λατρεία του εξαπλώθηκε στα κοντινά νησιά και κυρίως στην Κρήτη, όπου υπάρχουν σήμερα τρία σπουδαία μοναστήρια στα οποία τιμάται και δεκάδες ναοί.

Στην προσφορά άρτων και γλυκισμάτων προς τον Άγιο Φανούριο ανιχνεύονται απηχήσεις των νεοελληνικών νεκρικών εθίμων, αφού το τάμα προς τον Άγιο σχετίζεται με τη μεταθανάτια τύχη των συγγενικών του προσώπων! Πιο συγκεκριμένα, η πίτα παρασκευάζεται "για να συγχωρέσει ο Θεός τση μάνας του Αγίου" ή "για συγχώριο της μάνας και της αδελφής του", ενώ συχνά προστίθεται στην ομάδα των γυναικών και η αρραβωνιαστικιά του! Ο μελετητής της ελληνικής λαογραφίας Γιώργος Αικατερινίδης κατέγραψε μια ενδιαφέρουσα παράδοση για τη μητέρα του Αγίου στις βρύσες Μεραμπέλλου:

"Η μάνα του Αγίου δεν ηκαμε καλό ποτέ τζη. Μόνο ένα κρομμυδύφυλλο ήδωσε μια βολά σ'ένα διακονιάρη. Σαν απόθανε ήβραζε σ'ένα καζάνι με πίσσα και ο Άγιος αρώτησε: α-Γιάντα η μάνα μου είναι εκειά μέσα;

Ο Μιχαήλ Αρχάγγελος τ'απηλοήθηκε: -Γιατί δεν ήκαμε ποτέ καλό. Να ρίξομε το κρομμυδόφυλλο που ήδωσε κι ανέ τηνέ σηκώσει να βγει επάνω, να σωθεί...

Ερίξανε το κρομμυδόφυλλο και η μάνα ντου βγήκε στα χείλια του καζανιού μαζί με τρεις άλλες γυναίκες που πιαστήκανε κι αυτές από το κρομμύδι. Μα η μάνα ντου τώσε δίνει μια σπρωξιά και πέφτουνε πάλι μέσα. Τοτεσάς λέει ο Αρχάγγελος: Θωρείς πως κι επαέ είναι ακόμη κακή.

Τοτεσάς ο Άγιος Φανούριος ζήτησε μια χάρη: Να μην πηγαίνουνε πράμα γι'αυτόν, μόνο για τη μάνα ντου για να λένε να τση συγχωρέσει ο Θεός..."

Οι παραλλαγές της παράδοσης για την αμαρτωλή μητέρα του Αγίου Φανουρίου που ακούγονται σ'όλη την Ελλάδα είναι δεκάδες. Ακόμη και ως ειδωλολάτρης που δεν ασπάστηκε το Χριστιανισμό αναφέρεται. Ο Αλέξανδρος Παπαδιαμάντης σημειώνει στο διήγημά του "Γουτού Γουπατού" - χωρίς να αναφέρει τίποτα περισσότερο : "Όσοι επικαλούνται τον Άγιο Φανούριον οφείλουν να λέγουν: Θεός σχωρέσ' τη μητέρα του Αγίου Φανουρίου. Θεός σχωρέσ' την." (Νίκος & Μαρία Ψιλάκη, "Το ψωμί των Ελλήνων και τα γλυκίσματα της λαϊκής μας παράδοσης")

"Τον Άγιο Φανούριο έκανε αρκετά δημοφιλή η παρήχηση του ονόματός του προς το φαίνω, φανερώνω. Είναι ο Άγιος που φανερώνει τα χαμένα ζώα ή πράγματα και την τύχη. Γι'αυτό στις εικόνες παριστάνεται να κρατά στο χέρι αναμμένο κερί και στην πίστη του λαού έχει θέση μάντη. Εννοείται ότι το αίτημα συνοδεύεται και με ορισμένα τάματα. Π.χ. οι γυναίκες της Παρνασσίδας, όταν έχουν πράγμα χαμένο τάζουν:

Άγιε μου Φανούριε, φανέρωσέ μου το... και θα σου κάνω μια κουλούρα για την ψυχή της μάνα σου! (Η μάνα του Αγίου έχει πολλές αμαρτίες). Ύστερα νειρεύονται αυτό που έχασαν και το βρίσκουν. Τότε κάνουν μια κουλούρα και τη μοιράζουν στα μικρά παιδιά λέγοντας: "Πάρτε να σ'χωρέστε" (δηλαδή τη μάνα του Αγίου). (Αράχωβα).

Πίτα κάνουν και οι ανύπαντρες για να τους βρει γαμπρό. (Κρήτη)" (Γ.Α.Μέγας, "Ελληνικές γιορτές και έθιμα της λαϊκής λατρείας")

"Για τον Άγιο Φανούριο ο λαός μας λέει πολλά. "Είναι ο Άγιος", λένε οι ξώμαχοί μας, "που φανερώνει τα κλεμμένα ζα και τα χαμένα πράγματα". Καμιά φορά πιστεύουν πως φέρνει και την καλή τύχη στον άνθρωπο. Του φανερώνει το δρόμο τον καλό. "Του φέγγει", λέει ο λαός για κάποιον που τον πάει καλά η τύχη του. "Του φέγγει ο Άγιος Φανούριος". Γι'αυτό στις εικόνες παριστάνεται να κρατάει στο χέρι κερί αναμμένο και να φωτίζει. " (Βασίλη Λαμνάτου, "Οι μήνες στην αγροτική και ποιμενική ζωή του λαού μας")

"Στην Κύπρο, στην Κρήτη και σε άλλες περιοχές, ο Άγιος μπορεί να φανερώσει στην κάθε ανύπαντρη κοπέλα το μέλλοντα σύζυγό της! "Οι ανύπαντρες κοπέλες που θέλουν να παντρευτούν ετοιμάζουν φανουρόπιτα για να φανερωθεί ο υποψήφιος γαμπρός". Στη Σκιάθο "πίτα στον Άγιο τάζουν και οι γυναίκες που τον παρακάλεσαν να τους φανερώσει το γαμπρό που θα κάμουν στην κόρη τους". Στη Φλώρινα, η φανουρόπιτα (που την πάνε οι ελεύθερες κοπέλες στην εκκλησιά) χρησιμοποιείται ως ονειρομαντικό μέσον με ένα κομμάτι που βάζουν κάτω απ'το προσκέφαλο (ο Άγιος θα φανερώσει το μέλλοντα σύζυγο). [...]

Συνήθως η Φανουρόπιτα παρασκευάζεται με επτά ή εννιά υλικά! Η επιλογή των αριθμών αυτών δεν είναι καθόλου τυχαία, μια και είναι γνωστός ο ρόλος των αριθμών στις μαντικές και μαγικές πρακτικές. Τα επτά ή εννιά υλικά φαίνεται να ενισχύουν ακόμα περισσότερο τη δύναμη της πίτας! [...]

ΣΥΝΤΑΓΗ

ΦΑΝΟΥΡΟΠΙΤΑ

ΥΛΙΚΑ

• 4 κούπες αλεύρι που φουσκώνει μόνο του
• 2 κούπες σταφίδες ξανθές
• 1 κούπα σπορέλαιο
• 1 κούπα ζάχαρη
• 1 κούπα νερό
• 1 φλιτζανάκι του καφέ κονιάκ
• 2 φλιτζανάκια του καφέ χυμό πορτοκάλι
• 1 κουταλάκι του γλυκού γαρίφαλο και 1 κανέλα
• 1 κουταλάκι σόδα


ΕΚΤΕΛΕΣΗ
Σ' ένα μεγάλο μπολ, ανακατέψτε το αλεύρι με τη σόδα, το γαρύφαλλο και την κανέλλα.
Χτυπήστε 1' στο μπλέντερ το λάδι με τη ζάχαρη και το χυμό πορτοκαλιού και ρίξτε το μίγμα μέσα στο μπολ με τα στερεά υλικά.

Ρίξτε επίσης τις σταφίδες και ανακατέψτε τα όλα μαζί μ' ένα κουτάλι να ενωθούν.

Αδειάστε το μίγμα σε ταψάκι με διάμετρο 32 εκ. βουτυρωμένο και αλευρωμένο.
Ψήστε τη φανουρόπιτα στους 180 βαθμούς Κελσίου, 1 ώρα περίπου.
Βγάλτε την από το φούρνο και αφήστε τη να κρυώσει.

Κοσκινίστε μ' ένα σουρωτήρι ζάχαρη άχνη

Φανουρόπιτα Δράμας:

1 ποτήρι λάδι.

1 ποτήρι ζάχαρη.

1 ποτήρι χυμό πορτοκάλι.

1 κουταλιά κουταλιά ξύσμα πορτοκαλιού

3 ποτήρια αλεύρι που φουσκώνει μόνο του

1 κουταλάκι σόδα

1 κουταλιά κανελογαρύφαλα

1/2 ποτήρι καρύδια χοντροκομμένα

1/2 ποτήρι μαύρες σταφίδες

Χτυπάμε το λάδι με τη ζάχαρη, προσθέτουμε το ξύσμα και το χυμό του πορτοκαλιού και τέλος το αλεύρι ανακατεμένο με τα υπόλοιπα υλικά. Αδειάζουμε το χυλό σε ταψί Νο 28 και ψήνουμε σε μέτριο φούρνο για 45-50 λεπτά. Όταν κρυώσει λίγο, πασπαλίζουμε με ζάχαρη άχνη."

ΠΗΓΗ: Νίκος & Μαρία Ψιλάκη, "Το ψωμί των Ελλήνων και τα γλυκίσματα της λαϊκής μας παράδοσης"

Φανουρόπιτα (της Αργυρώς Μπαρμπαρίγου)

Υλικά

* 1/2 ποτήρι νερού (150 ml) ελαιόλαδο
* 1 κ.γλ. κανέλα
* 1 κ.γλ. γαρίφαλο
* 1 κ.γλ. μοσχοκάρυδο
* 1/2 ποτήρι (100 γραμμ.) ζάχαρη
* 2½ ποτήρια νερού (750 ml) φρεσκοτριμμένο πορτοκάλι
* 2 πορτοκάλια (ξύσμα)
* 800 γραμμ. αλεύρι που φουσκώνει μόνο του (κοσκινισμένο)
* 200 γραμμ. κορινθιακή σταφίδα
* 1 κ.σ. μπέικιν
* ζάχαρη άχνη για πασπάλισμα
* ταψί 30 εκ. καλά λαδωμένο
Σε μια λεκάνη βάζουμε το ελαιόλαδο, τα μυρωδικά, τη ζάχαρη, το ξύσμα, το χυμό. Ανακατεύουμε πολύ καλά με σύρμα. Κοσκινίζουμε το αλεύρι με το μπέικιν. Λίγο λίγο, ανακατεύοντας, το προσθέτουμε στα υγρά. Τελειώνουμε το ζύμωμα με το χέρι. Τέλος προσθέτουμε τη σταφίδα και ζυμώνουμε το μείγμα. Το αδειάζουμε στο λαδωμένο ταψί και ψήνουμε τη φανουρόπιτα στους 180οC, στον αέρα, στην προτελευταία σχάρα, για 45΄ ή μέχρι να φουσκώσει και να ξεκολλήσει από τα τοιχώματα. Η φανουρόπιτα είναι έτοιμη όταν μπήγοντας ένα μαχαίρι στην πίτα αυτό βγαίνει στεγνό.
Σημείωση: Ο φούρνος πρέπει να είναι προθερμασμένος στους 180οC, στον αέρα.




ΦΑΝΟΥΡΟΠΙΤΑ (Βέφα Αλεξιάδου)

Υλικά


3 κούπες αλεύρι που φουσκώνει μόνο του

1 κουταλάκι σόδα

1/2 κουταλάκι γαρύφαλλο

1 1/2 κουταλάκι κανέλλα

2/3 κούπας σπορέλαιο

1 κούπα ζάχαρη

1 κούπα χυμό πορτοκαλιού ή νερό ή γάλα

1/2 κούπα καρύδια χοντροκομμένα

1/2 κούπα σταφίδες μαύρες



Ατομα: Γίνονται 20 μερίδες

Χρόνος προετοιμασίας: 15'

Χρόνος ψησίματος: 1 ώρα

Εκτέλεση

Σ' ένα μεγάλο μπολ, ανακατέψτε το αλεύρι με τη σόδα, το γαρύφαλλο και την κανέλλα. Χτυπήστε 1' στο μπλέντερ το λάδι με τη ζάχαρη και το χυμό πορτοκαλιού και ρίξτε το μίγμα μέσα στο μπολ με τα στερεά υλικά. Ρίξτε επίσης τα καρύδια και τις σταφίδες και ανακατέψτε τα όλα μαζί μ' ένα κουτάλι να ενωθούν. Αδειάστε το μίγμα σε ταψάκι με διάμετρο 28 εκ. βουτυρωμένο και αλευρωμένο. Ψήστε τη φανουρόπιτα στους 175 βαθμούς Κελσίου, 1 ώρα περίπου. Βγάλτε την από το φούρνο και αφήστε τη να κρυώσει. Τοποθετήστε στην επιφάνειά της μια χάρτινη δαντέλα και κοσκινίστε μ' ένα σουρωτήρι ζάχαρη άχνη. Αφαιρέστε με προσοχή τη δαντέλα και τα σχέδιά της θα αποτυπωθούν στην επιφάνεια της φανουρόπιτας. Ή αλλιώς, πασπαλίστε την απλώς με λίγη άχνη ζάχαρη.


Παραδοσιακή συνταγή vita.gr

Υλικα

{} 1 κιλό αλεύρι που φουσκώνει μόνο του

1 κουταλάκι κανέλα

1/2 κουταλάκι γαρίφαλο

1/2 φλιτζάνι κονιάκ

1 φλιτζάνι σπορέλαιο

1 ½ φλιτζάνι ζάχαρη

2 ½ φλιτζάνια χυμό πορτοκαλιού

1/2 φλιτζάνι νερό

1 κουταλάκι σόδα

1 κουταλιά ξύσμα πορτοκαλιού

1 φλιτζάνι καρύδια

Εκτελεση

Xονδροκόβετε τα καρύδια. Xτυπάτε σε μία λεκανίτσα, με το χέρι, τη ζάχαρη και το λάδι. Προσθέτετε τη σόδα, αφού τη διαλύσετε σε νερό. Σιγά-σιγά ρίχνετε και τα υπόλοιπα υλικά, αφήνοντας τελευταίο το αλεύρι. Bάζετε το μείγμα σε καλά αλευρωμένο ταψί Nο 30. Ψήνετε για μία ώρα σε μέτριο φούρνο. H φανουρόπιτα είναι ουσιαστικά ένα κέικ λαδιού που γίνεται πεντανόστιμο, γιατί περιέχει πολλά μυρωδικά. Eίναι πίτα που προορίζεται για τον Άγιο Φανούριο, προκειμένου αυτός να μας έχει υπό την προστασία του ή να μας φανερώσει κάτι. Mε τη φανουρόπιτα μπορείτε να συνοδεύσετε τον καφέ ή το τσάι σας, ή να τη δώσετε στο παιδί σας για κολατσιό. Tα καρύδια Eπειδή είναι λιπαροί ξηροί καρποί, ταγκίζουν εύκολα. Γι’ αυτό πρέπει να τα αγοράζετε φρέσκα και να τα διατηρείτε σε γυάλινο βάζο μέσα στο ψυγείο, όπου αντέχουν γύρω στους 6 μήνες. Tα καρύδια μπορεί να είναι σκουρόχρωμα ή ανοιχτόχρωμα, πράγμα που εξαρτάται από την ποικιλία.


Φανουρόπιτα τραγανή από τη Γεωργία Κοφινά

1 ώρα και 15 λεπτά ΕΥΚΟΛΟ

Υλικά για 24-28 κομμάτια:
4 φλιτζάνια αλεύρι για όλες τις χρήσεις
3 κουτ. γλυκού μπέικιν πάουντερ
1 κουτ. γλυκού σόδα
¼ κουτ. γλυκού αλάτι
1¼ φλιτζανιού ζάχαρη
1 φλιτζάνι λάδι (προτιμήστε ελαιόλαδο)
½ φλιτζάνι χυμό πορτοκαλιού
½ φλιτζάνι νερό
1 κουτ. γλυκού κανέλα
ξύσμα από 1 λεμόνι
1 φλιτζάνι σταφίδες (άσπρες ή μαύρες) ανακατεμένες με 1 κουτ. γλυκού αλεύρι
½ φλιτζάνι κοπανισμένη καρυδόψιχα
ζάχαρη άχνη για το πασπάλισμα





• Αναμιγνύετε το αλεύρι με το μπέικιν πάουντερ, τη σόδα, το αλάτι και την κανέλα. Προθερμαίνετε το φούρνο στους 180°C.
• Χτυπάτε στο μίξερ τη ζάχαρη με το λάδι για 3 λεπτά και προσθέτετε το χυμό πορτοκαλιού, το νερό και το ξύσμα λεμονιού. Χτυπάτε για 1 λεπτό ακόμα και σταματάτε το μίξερ.
• Προσθέτετε πρώτα το μίγμα του αλευριού και το ανακατεύετε με σπάτουλα να ενσωματωθεί. Μετά ρίχνετε τις σταφίδες και τα καρύδια. Ανακατεύετε καλά για να αναμιχθούν στο μίγμα.
• Αδειάζετε και στρώνετε το μίγμα σε ένα λαδωμένο και πασπαλισμένο με αλεύρι στρογγυλό ταψί μετρίου μεγέθους και ψήνετε τη φανουρόπιτα στον προθερμασμένο φούρνο για 50-60 λεπτά.
• Αφήνετε τη φανουρόπιτα να κρυώσει πρώτα και ύστερα την πασπαλίζετε με ζάχαρη άχνη, κόβετε σε κομμάτια και σερβίρετε.


αγάπη νταϊφά πρέπει, λέει, να διαβάσεις και τούτη την ευχή Αν και η φανουρόπιτα έχει σχέση με τα λεγόμενα Εκάτης Δείπνα και άλλα αρχαιότερα έθιμα Κύριε Ιησού Χριστέ, ο Ουράνιος Άρτος, ο της βρώσεως της μενούσης εις τον αιώνα πλουσιοπάροχος χορηγός, ο δοτήρ των αγαθών, ο δέ Ηλιού τροφήν αγεώργητον πηγάσας, η ελπίς των απηλπισμένων, η βοήθεια των αβοηθήτων και σωτηρία των ψυχών ημών. Ευλόγησον τα δώρα ταύτα και τους ταύτα σοι προσκομίσαντας, εις δόξαν σήν και τιμήν του αγίου ενδόξου μεγαλομάρτυρος Φανουρίου. Παράσχου δέ, αγαθέ, τοις ευπρεπίσασι τους πλακούντας τούτους, πάντα τά εγκόσμια καί υπερκόσμια αγαθά σου. Εύφρανον αυτούς εν χαρά μετά του προσώπου σου, δείξον αυτοίς οδούς προς σωτηρίαν. Τα αιτήματα τών καρδιών αυτών καί πάσαν τήν βουλήν αυτών ταχέως πλήρωσον, οδηγών αυτούς προς εργασίαν τών εντολών σου, ίνα διά παντός εν ευφροσύνη καί αγαλλιάσει υμνώσι καί δοξάσωσι το πάντιμον καί μεγαλοπρεπές όνομά σου, πρεσβείαις της υπερευλογημένης Θεοτόκου, του αγίου ένδοξου νεομάρτυρος Φανουρίου, του Θαυματουργού, καί πάντων σου τών αγίων. Αμήν.
αγάπη νταϊφά Λοιπόν, κορίτσια, οι καλύτερες και περισσότερες φανουρόπιτες στην Αθήνα: στην Παναγία η Γρηγορούσα , στην Πλάκα: έχει παράδοση στις φανουρόπιτες. Εκεί πηγαίνουν οι παλιές Αθηναίες κάθε βδομάδα τις πίτες τους και φυσικά αυτές τις μέρες πληθαίνουν Είναι στη Διογένους, απέναντι από τη ρωμαϊκή αγορά

Πηγές :
http://el.wikipedia.org/wiki/%CE%A6%CE%B1%CE%BD%CE%BF%CF%85%CF%81%CF%8C%CF%80%CE%B9%CF%84%CE%B1#cite_note-1
Φανουρόπιτα τραγανή, συνταγή της Γεωργίας Κοφινά, protothema.gr, ανάκτηση 12-7-2013

Δεν υπάρχουν σχόλια:

Δημοσίευση σχολίου